All is lost (J.C. Chandler, 2013)

002-cuando-todo-esta-perdido-estados-unidos

Beoordeling: 8

Slechts één acteur, geen dialoog en enkel de open zee als decor. Wat een absolute tour de force om daar iets knaps van te maken. J.C. Chandler doet het. En hoe!

Robert Redford speelt een naamloze man die eenzaam over de Indische Oceaan zeilt en na een aanvaring met een zwervende container ontdekt dat zijn radio en besturingsapparatuur niet meer werken. Terwijl zijn schip heel langzaam zinkt gaat hij een onmenselijke zware strijd aan met de elementen en zichzelf.

all-is-lost-1

All is lost is een bijzondere film. Alleen al omdat er weinig vergelijkbaars bestaat. Ja, The Old man and the sea misschien, maar dan nog. Alles wat zich eerder afspeelde op zee was gekaderd binnen een vertelling met meerdere personages, een narratief begin en interrelationele dynamiek en dialogen. Niets van dit alles hier.

Het verhaal, als je het zo al mag noemen, is eigenlijk meer een uitgestrekte gebeurtenis. Afgezien van een wat poëtische monoloog (de voice over van het hoofdpersonage leest een brief voor die ergens aan het einde van de film wordt geschreven) is er geen context. De man die daarna in beeld verschijnt hééft wel een geschiedenis, maar wij kennen die niet. En eigenlijk doet dat er niet toe: het gaat enkel en alleen om wat er vanaf dat moment gebeurt.

Cinematografisch moet het een enorme uitdaging zijn geweest. Filmen op zee is notoir moeilijk vanwege de sterk wisselende en moeilijk in de hand te houden omstandigheden en de beperkte beschikbare ruimte. Maar ook daarnaast: hoe hou je het zonder dialoog en contact met anderen boeiend? Hoe zorg je ervoor dat de kijker niet afhaakt en het verhaal wil blijven volgen?

1369665470_lost5

Chandler pakt dat ongelooflijk slim aan. Hij begint rustig maar wel meteen met een probleemsituatie (de zwerfcontainer die het zeilschip heeft beschadigd) en stapelt vervolgens volkomen geloofwaardig de ene calamiteit op de andere. Niet meteen met bombast en spektakel maar groeiend in dreiging en onafwendbaar als een wassende storm. Je voelt voortdurend dat het nú al wel hopeloos is maar toch allemaal nog veel erger wordt.

Uiteraard kan niet iedereen zo’n solitaire rol dragen. Redford doet dat met glans. Ik las in de Volkskrant dat hij zijn rol niet zozeer invult door te acteren maar door gewoonweg te bestaan binnen de situatie. Ik vind dat een fantastische beschrijving. Stilzwijgend, getekend door leeftijd (hij is 77 inmiddels) maar volkomen op zijn plaats neemt hij je mee en in de vertelling en binnen vijf minuten zie je niet meer de acteur Redford maar iemand aan wie je makkelijk je doodzieke kind zou toevertrouwen. Een gave!

Lost4

De film is absoluut edge of your seat spannend maar een nog groter pluspunt is de allegorische duidingsmogelijkheid. Door het ontbreken van context, het personage zonder naam en achtergrond en de soms bijna religieuze soundtrack van Alexander Ebert (zijn slotlied “Amen” is wat mij betreft het nieuwe Halleluja) schreeuwt All is Lost om metaforische duiding. Om nog maar te zwijgen van het volstrekt ambigue einde.

Gewoon een ongelooflijk sterke vertelling over een eenzame zeiler en zijn strijd tegen de elementen? Of toch een zinnebeeld van de moderne mens die worstelt met het leven en zichzelf en zijn sterfelijkheid in de ogen moet kijken? In het reine moet zien te komen met tegenslag, lijden, moed, hopeloosheid? Het kan allemaal.

kinopoisk.ru

Op IMDB kun je lezen hoe de maritieme elementen van de film kijkers met zeilervaring kunnen afstoten. Er blijken dingen niet te kloppen met dubbele of enkele lijnen, met wel of niet opgestoken zeilen en met allerlei veiligheidsvoorschriften. Dat zal allemaal best, maar wat mij betreft: dikke vette droogworst.

Wat een rijke film.

The secret life of Walter Mitty (Ben Stiller, 2013)

The_Secret_Life_of_Walter_Mitty_1274874

Beoordeling: 5,5

De oude met Danny Kaye was ook geen meesterwerk maar die had tenminste nog iets aandoenlijks. En hij leek thematisch wat hechter. Deze nieuwe valt zwaar tegen.

Walter Mitty (Ben Stiller) is een dagdromer die zijn leven in de kelders van Life-magazine langzaam laat leeglopen als een bad zonder stop. Dat verandert allemaal als hij verliefd wordt op een collega. Of nee, als hij door zijn nieuwe baas gepest wordt. Of nee, als hij tot de conclusie komt dat er nu echt iets moet veranderen door “Major Tom” van David Bowie. En dan springt hij uit een helicopter in een wilde zee, scateboardt naar een werkende vulkaan en beklimt de volledige Himalaya.

the-secret-life-of-walter-mitty

Oude films hebben dat: ze mogen onbeschaamd simpel en belachelijk sentimenteel zijn zonder dat je ze meteen van tafel veegt. Tóen was dat nu eenmaal zo. En bovendien: wie was je nu helemaal toen je die prenten voor het eerst zag? Een heel ander set van criteria was nog van kracht. Dat waren nog eens tijden.

Bij nieuwe films wordt dat lastiger. Vooral in combinatie met de ogen van de kijker die je na 50 jaar bent geworden. Enerzijds moet het allemaal spectaculairder, beter, groter, en anderzijds natuurlijk ook graag psychologisch strak en narratief verantwoord.

WManqQL-1024x576

De Walter Mitty uit 1947 was dromerig en rustig. Gezapig tegenover de nieuwe versie. Maar hij hád wat. Of in ieder geval herinner ik hem me zo graag, want het is al lang geleden dat ik hem zag. De held was herkenbaar teruggetrokken en een wereld van mogelijkheden hing tastbaar in de lucht.

De nieuwe is schreeuwerige en potsierlijk. Ik begrijp dat de fantasieën spectaculair moeten zijn, maar er is geen sprake van enige opbouw. Meteen na tien minuten begint de eerste en die komt volledig uit de lucht vallen. Dat geldt ook voor alle vervolgfantasieën. Ze zijn vreemd onspectaculair. Niet door de special effects: geen klagen daar, maar meer door de relatief korte duur, de weinig onderbouwde inzet en de focus op “spider-man” grandeur. Ze zeggen niets over het karakter of de voortgang van het verhaal, worden niet ingebed. Ach ik weet het ook niet: ze werken gewoonweg niet.

En dan is er – nog veel erger – het magere verhaal. Enerzijds baal ik van het psychologische inconsequentie: moet ik nu echt geloven dat iemand die zijn leven lang niks heeft ondernomen plotseling 180 graden omdraait en allerlei werkelijk spectaculaire stunts gaat uithalen? Waarom? Anderzijds irriteer ik me aan de simpele en sterk geromantiseerde uitwerking van het prachtige Life motto: to see the World, to find eachother and to feel. That is the motto of  Life. In de film worden dat vooral lege, opeengestapelde banale clishés. Voetballende Afghanen. Ha!

2013-07-30-secret_life_of_walter_mitty-e1375223868319

Treurig. Terwijl met zo’n verhaal over een dromer die de kracht vindt om zijn leven om te buigen volgens mij echt veel te doen zou zijn. En dat had gekúnd. De film bevat duidelijke aanwijzingen dat er sprake is van een getalenteerde crew.

Het camerawerk is bij tijd en wijle fantastisch (komt ook wel door de Noordelijke landschappen maar dan nog), de muziek is heerlijk en wordt goed gebruikt en in individuele scenes laat Stiller als regisseur zien dat hij weet wat timing is en dat hij atmosfeer en verhaalopbouw beheerst.

Het beste voorbeeld is de scene die begint in de IIslandse bar met de lokale karaokezanger (de mij onbekende maar absoluut geniale Olafur Darri Olafsson). Humor, krachtige verhaallijnen, perfecte timing. En vanaf het moment dat de denkbeeldige Cheryl (Kristen Wiig) Major Tom begint te zingen – wat een geweldig nummer is dat toch – start een filmische kinetiek die zeldzaam meeslepend samenwerkt met muziek en tempo. Ik zeg recht uit mijn hart: een fantastische scene.

the-secret-life-of-walter-mitty-movie-still-21

Ook andere elementen zijn om van te smullen. De opening credits plus een paar scenes met in het scherm geschreven woorden en de aftiteling: wauw! Wat een creativiteit en een krachtig toegepast vakmanschap. Zoiets bekijk je met plezier.

En zelfs de acteurs zijn niet slecht. Nou ja, Sean Penn is onuitstaanbaar (gelukkig maar kort in beeld) maar verder zie je weinig mensen slecht spelen. Kristen Wiig is sprankelend, Adrian Martinez ontroerend, Shirley MacClain good as always en Adam Scott een vreselijk arrogante baas. Zelfs Stiller weet zijn rol leuk weg te zetten.

inspiring-full-trailer-for-the-secret-life-of-walter-mitty-5

Des te bedroevender dat er niet meer uit de op zichzelf boeiende vertelling van James Thurber gehaald is. Een duidelijk geval van gemiste kansen.

The Wolf of Wall Street (Martin Scorsese. 2013)

thewolfofwallstreet_itunespre-sale_1400x2100

Beoordeling: 8

Martin Scorsese is mijn favoriete regisseur. Dat wil niet noodzakelijk zeggen dat ik ál zijn films geweldig vind maar de meeste eigenlijk wel. En laat ik het zo zeggen: The Wolf of Wall Street stelt beslist niet teleur.

Leonardo DiCaprio speelt effectenhandelaar Jordan Belfort in een waargebeurd rise-and-fall verhaal dat zich afspeelt binnen de wereld van het grote geld. Tussen enorme hoeveelheden drugs, hoeren en een stuk of wat dwergen kruipt de wolf van wall street op uit de middelmaat, stijgt tot ongekende financiële hoogten en belandt tenslotte in de gevangenis om daarna een succesvol motivational speaker te worden.

the-wolf-of-wall-street-official-extended-trailer-0

De grootste kwaliteit van de film is elk gebrek aan moreel oordeel. Scorsese laat – á la Goodfella’s – de wallstreetwereld van binnen uit zien en maakt je als kijker deelgenoot. Met veel humor, charmante monologen en compromisloze politiek incorrecte eerlijkheid trekt hij je een wereld binnen die je mogelijk veracht in je dagelijkse bestaan maar waar je toch de wilde en onstuimige aantrekkingskracht van voelt.

Ja, de personages zijn leeg en inhoudsloos en ze beschouwen anderen enkel als pionnen in een groot spel. Ja, leugen en bedrog vieren hoogtij. Ja, alle normen en waarden die de goegemeente hoog in het vaandel heeft staan liggen te grabbel. Maar hoe godsgruwelijk heerlijk is dat?

the-wolf-of-wall-street-trailer-movies-dwarf

Op het internet zijn vurige discussies te lezen over de verwerpelijkheid van die boodschap. Met veel vuur en de nodige zwaarden roepen moraalridders vragen op van het type:  mag je een dergelijk hedonisme wel zó celebreren? Heb je geen taak, geen verantwoordelijkheid? Moet je niet laten zien hoe zoiets altijd leidt tot ellende?

Dat gaat echter voorbij aan de grote kracht van Scorsese. Hij velt niet zozeer een oordeel maar is een chroniqueur van de Amerikaanse geschiedenis. Hij laat niet zien hoe het zou moeten zijn, maar hoe het is. Of eigenlijk ook nog niet eens hoe het is, want het zal allemaal ongetwijfeld veel genuanceerder in elkaar steken, maar hoe het vóelt. Dat gebeurde in zijn meesterwerken (Taxi Driver voorop voor mij, maar zeker ook Raging Bull en Goodfella’s) en dat gebeurt in The Wolf of Wall Street.

Niet met de pijn van eerdere films en dat is voor menigeen misschien een dealbreaker. Want waar de films uit de jaren 70 en 80 en zelfs latere werken als Age of Innocence, Gangs of New York of Shutter Island altijd wel schrijnende en pijnlijke momenten kenden – eenzaamheid, armoede, psychiatrische stoornissen – is The Wolf of Wall Street relatief probleemvrij. Dat wil zeggen: elke vorm van emotie lijkt nooit heel indringend of reëel, zelfs niet als echtelijke ruzies uitlopen op geweld of kinderen de speelbal zijn in machtsworstelingen.

Maar in mijn optiek ligt dat volstrekt in het verlengde van wat Scorsese thematisch wil laten zien. Zijn verhaal draait om mensen die geen hoger geweten hebben, geen empathie voelen en die nergens geraakt worden door menselijk leed. Zodra hij de consequenties daarvan zou laten zien, is hij geen observator of chroniqueur meer, maar een beoordelaar. In die zin beschouw ik de afwezigheid van schrijnende of pijnlijke elementen dan ook niet zozeer als een gemis maar juist als een kracht.

122613MovieReview1

En dan hebben we het nog niet eens gehad over de techniek. Misschien mag je van iemand als Scorsese verwachten dat hij de grammatica van zijn medium beheerst, maar dan nog. Net als al zijn andere films is ook deze prent opnieuw een snoeptrommel vol filmisch vakmanschap waar je makkelijk een analysecursus mee zou kunnen vullen. Ik noem wat voorbeelden.

Het gebruik van de voice over in combinatie met DiCaprio die in de camera kijkt: fantastisch. Hoewel het je eigenlijk uit het verhaal zou moeten halen (kijk, een filmische truck) hengelt het je juist naar binnen. Door charmant en relativerend precies te verwoorden wat je zelf al dacht: “he, je snapt er natuurlijk helemaal niets van, maar dat is niet erg, hier gaat het om…”. Plus het past zo perfect bij het karakter – de narcistische behoefte om alles uit te leggen en glad te praten – en bij de infomercials dat het rechtstreeks onderdeel wordt van de thematiek.

fff68299-758b-4b7d-ae5a-4862e7774f6f-screen-shot-2013-06-16-at-11-52-57-pm

De geweldige decors, de aankleding, het camerawerk, de prachtige kostuums. Zoals in The Great Gatsby maar dan in een góed verteld verhaal. Alles is op z’n plek, elk los onderdeel staat in functie van het grotere geheel: een opulent spektakel met een obsessief-compulsieve hang naar detail. En dan toch nog met de nodige humor, zoals in de reclamespot voor de jacht.

Het gebruik van muziek en geluid. Wie ooit Raging Bull heeft bestudeerd op deze elementen weet dat Scorses hier excelleert. Als voorbeeld kan de scene gelden waarin DiCaprio een wilde speech houdt voor alle medewerkers van zijn kantoor, waarna het geluid volledig wegvalt, de camera een lange rijder inzet en muziek het ritme van de bewegende massa langzaam maar trefzeker invult: meesterschap.

En natuurlijk wordt er uitstekend gespeeld. Wie nog steeds volhoudt dat DiCaprio niet kan acteren maakt zich al langer belachelijk maar vindt hier voldoende bewijsmateriaal voor het tegendeel. Wie gewoonweg zijn gezicht niet verdraagt heeft voldoende compensatie in Jonah Hill, Rob Reiner, Mathew MConaughy (kort maar geweldig), John Favreau, Joanna Lumley en zeker ook in Margot Robbie die aanvankelijk vooral bedoeld lijkt als eyecandy maar die per strekkende minuut groet als actrice.

The-Wolf-of-Wall-Street-2

Er valt nog meer te zeggen over de techniek maar dit is geen analyse. De reden waarom de film goed is ligt niet (louter en alleen) in het feit dat hij bestaat uit een verzameling geslaagde technieken – hoe knap verder ook. Het gaat er om dat daarnaast het verhaal goed wordt verteld, zo goed dat het ook iemand die totaal niet geïnteresseerd is in de wereld van wallstreet drie uur lang in een ijzeren greep weet te houden.

Zo goed dat het discussie oproept. Dat het zonder te oordelen iets zegt over de Amerikaanse geschiedenis. Over de wereld waarin wij leven. En in laatste instantie ook over onszelf.

En voor de liefhebbers nog een interview met de échte Jordan Belfort die veel vertelt over wat “echt”gebeurd is en over zijn visie op het leven.