Iron man 3 (Shane Black, 2013)

ironmanyahooposter

Beoordeling: 8

Snelheid, wervelende dynamiek, oogstrelende effecten en humor die werkt: nóg stater of the art actie dan Iron Man 3 is op het witte doek tegenwoordig moeilijk te vinden. Let’s suit up.

Robert Downey jr. speelt voor de vierde keer Tony Stark (de vijfde als je de post-credit scene van de tweede Hulk mee rekent) en doet dat met verve. De zelfrelativerende miljardair in het strakke glanzende pak wordt dit keer geplaagd door angstaanvallen, verwaarloost zijn vrouw en moet dan ook nog eens de strijd aanbinden met een klein legertje gemuteerde terroristen onder leiding van de illustere Mandarin.

Iron-Man-3-screens

Eigenlijk vond ik Iron Man nooit echt een leuke strip: die verwende miljardair met z’n speeltjes. Nee, dan Wolverine! Maar op film was ik aangenaam verrast: deel 1 bleek even vlot als grappig en zag er prachtig uit, deel twee viel een beetje tegen door de weinig effectieve schurk maar deel drie zit weer helemaal in het zadel.

Niet echt door het verhaal. Hoewel de schurk dit keer goed is gekozen – en laat ik al spoileralerterig zeggen dat het op een heerlijk grappige wijze niet is wie het in eerste instantie lijkt te zijn – en het legertje mutanten voor creepy momenten zorgt, raakt de rode draad in alle subplotten regelmatig even zoek. Overdaad? Wat mij betreft wel maar ook weer niet heel storend.

iron-man-3

Wel door de acteurs. Downing Jr. is een rasacteur en hij brengt Stark tot leven met zijn onderkoelde humor, geweldige oneliners en onderhuidse kwetsbaarheid. Ook de rest van de cast is stevig op dreef. Paltrow weet precies wat ze moet doen, de regisseur van de vorige twee delen, John Favreau is geweldig als de neurotische bodyguard (tags everybody!) en Guy Pearce komt lekker uit de verf als schurk. Rebeca Hall (je blijft denken: ik ken dat gezicht maar waarvan ook weer?) en Don Cheadle zijn goed maar Ben Kinglsey steelt de show. OleOleOle!

Iron-Man-3-Interviews-The-Mandarin-Movie-Comic-Book-Differences

Ook door de verzorgde afwerking. Voortdurend worden verbanden gelegd met de twee vorige films en het Avengers-universum. Voor kenners vormt dat beslist een toegevoegde waarde. Het suggereert een samenhangende wereld die de dimensies van deze individuele film overstijgt. Mooi gedaan.

Maar toch vooral door de actie. Die is werkelijk adembenemend. De eerste grote spectaculaire scene, waarin het huis van Stark door een aanval met helicopters vrijwel volledig in de zee verdwijnt zou vier jaar geleden als finale door hebben kunnen gaan. En daarna wordt alles alleen maar groter en sneller.

iron-man-3-10

Filmtechnisch laat de Iron Man 3 zien waar vakmanschap tegenwoordig staat. Flitsende montage, oorverdovende geluidscoulissen, machtig mooie, immense decors. De special effects zijn oogverblindend. Het pak, de explosies, de actie binnen de decors, het vliegen, de 3D: alles werkt. Kijk eens voor de lol op de aftiteling wie daar allemaal aan mee heeft gewerkt; de lijsten gaan eeuwig door, terwijl ILM dit keer niet eens betrokken werd.

Maar Het is niet alleen de buitenkant. Oblivion liet al zien dat een schitterende verpakking nog geen goede film oplevert. Het gaat vooral om de manier waarop de verschillende elementen samen werken. Daar heeft regisseur Shane Black (vooral bekend als scenarioschrijver van de Lethal-Weapon serie), samen met het hele team de spijker op z’n kop geraakt. De film werkt.

Iron-Man-3-2

Met Jan had ik achteraf een discussie over het punt. Hij neigde naar de 7 tot 7,5, ik dacht: een 8. Zijn redenering: als je hem af zet tegen allerlei andere films (ook andere genres en arthouse) dan mist hij wel zaken: diepgang, zware psychologie, wereldschokkende vernieuwingen. Plus het wat overvolle verhaal. Kan ik in komen.

Maar als je hem beoordeelt binnen het domein van de actiefilm dan laat hij zo ongeveer het beste zien wat tegenwoordig te krijgen is. Hoe zou je het nog anders moeten doen? Natuurlijk: het verhaal is wat warrig en ja: meer diepgang zou best mooi zijn, vandaar dan ook geen negen. Maar ik heb genoten met volle teugen en ik buig diep voor het vakmanschap. Ik blijf bij mijn punt.

The Last Stand (Jee-Won Kim, 2013)

241eb4c4

Beoordeling: 7

Veel nieuws val er niet te ontdekken in deze recht-door-zee actiefilm. Maar hij is vlot, goed gemaakt en aangenaam over the top. Ik kan het niet ontkennen: guilty pleasure.

Een drugsbaas ontsnapt uit de gevangenis en vlucht naar Mexico. Vlak voor de grens stuit hij op sheriff Ray Owens (Schwarzenegger) en diens onervaren staf. Dat is de smalle en volstrekt onbelangrijke basis voor een aaneenschakeling van spectaculaire schietpartijen en dynamische auto-achtervolgingen. Typisch geval van woehoeoeoe!

The Last Stand - Arnold Schwarzenegger

Schwarzenegger is de 60 gepasseerd in The Last Stand. Dat is te zien, maar de film lijdt er niet onder. Met de nodige ironie (How are you sheriff? Old) weet hij zich door het verhaal te slaan  en als dat niet altijd helemaal lukt word je prettig afgeleid door mensen als Peter Stormare, Johnny Knoxville, Sonny Landham, Luis Guzman, Forest Whitacker en Harry Dean Stanton (in een heerlijk kort optreden).

The Last Stand is absoluut geen meesterwerk, alles is al wel al eerder vertoond, maar regisseur Jee-Won Kim weet van wanten. Hij begint rustig en zet de karakters interessant genoeg in de verf om vervolgens over te schakelen naar de vijfde versnelling en niet meer te vertragen. De 1 uur en veertig minuten die de film duurt zijn zó voorbij.

the-last-stand-1

Ik noem drie pluspunten: een aangename hoeveelheid bruut geweld (af en toe denk je: zóóó), zwierig, dynamisch camerawerk en een vlotte montage. Maar ook het feit dat het intelligentieniveau in vergelijking met bijvoorbeeld The Expendables toch net iets boven de zwakbegaafdheid uitsteekt (hoewel ook weer niet al te veel) is mooi meegenomen.

last-stand3

De humor vormt een tweesnijdend zwaard. Aan de ene kant kun je zeggen: amusant, relativerend, ironisch. Prima voor een film van dit kaliber: maakt het plezier er alleen maar groter op. Aan de andere kant zijn er ook scenes die mij storen, zoals de oude dame en haar oneliner: “Put the hurt on ‘m Ray”. Maar goed: hordes twaalfjarigen zullen daar wel bij juichen.

Nee, Schwarzenegger is back in action. En beter dan zijn leeftijd zou doen vermoeden.

The Numbers Station (Kasper Barfoed, 2013)

the-numbers-station-2013

Beoordeling: 6,5

Spionage en regeringsgeheimen zijn meestal niet mijn ding. Ja, James Bond en natuurlijk the Men in Black maar verder hoeft het eigenlijk niet. The Numbers Station is geen echte uitzondering maar toch ook weer wel.

Geheimagent Emerson (John Cusack, die op het laatste nippertje Ethan Hawke verving) heeft een stevige midlife-beroepscrisis en krijgt als gevolg daarvan een negatieve psychologische evaluatie. Om op krachten te komen geeft zijn baas hem een ogenschijnlijk eenvoudige opdracht: hij moet een gespecialiseerde vrouwelijke code-omroeper beschermen in een afgelegen numbers-station.

The-Numbers-Station-03

De film komt traag maar sfeervol uit de steigers. Goede keuze. 1) Daardoor went de kijker aan de personages. Cusack en Akerman verdienen daarbij geen oscarnominaties maar spelen natuurlijk en vakmanschappelijk; hun karakters zijn geloofwaardig. 2) De spaarzame actiemomenten later in de film komen harder aan. Kwestie van effectief contrast.

Het sterkste punt van de film is echter het uiterst zorgvuldige gebruik van de locatie. Na een klein half uur wordt de kijker samen met de twee protagonisten opgesloten in een oude legerbasis die even claustrofobisch als atmosferisch werkt. Regisseur Kasper Barfoed combineert gekund sterk (donker) camerawerk met een goed verteld kat-en-muis spel en vertrouwt verder volledig op het talent van de twee acteurs.

517672316_cv1

Daarmee zijn de kwaliteiten overigens wel benoemd. Uiteindelijk is het tempo toch wat traag hier en daar, en blijft er van de existentiële twijfels aan het begin van de film weinig over door het weke einde. Ook kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat er met een interessant concept als dat van de numbers stations meer te doen zou zijn geweest. Tenslotte komt een en ander niet echt nieuw over. Zowel van de inhoud als van de vorm denk je al snel: been there, done that.

Maar goed: als je een avond niets te doen hebt kun je het slechter treffen.

Identity Thief (Seth Rogan, 2013)

Identity-Thief

Beoordeling: 4

Komische tv-series vind ik opvallend vaak leuk, bigscreen comedy’s zelden. Zou het medium film niet voor situationele humor gemaakt zijn? Identity Thief zegt: zeker weten!

Sandy Patterson (Jason Bateman), zakenman in Colorado, raakt zijn digitale identiteit kwijt aan de handige en onbesuisde Diana (Melissa McCarthy). Hij laat het er niet bij zitten, spoort haar op en probeert haar door half Amerika heen mee te sleuren naar zijn baas. En dan zijn er ook nog premiejagers, spectaculaire ongelukken en strotstoten. Wat wil je nog meer?

Identity Thief

Nou, een verhaal misschien? Identity Thief hangt van zovéél onwaarschijnlijkheden aan elkaar dat je al na twintig minuten moe wordt van het rechtbreien. Nog tot daaraan toe misschien, gewoon proberen te genieten van de humor, maar dan ontwikkelt zich vanaf de helft ook nog weer zo’n onvermijdelijke “uiteindelijk worden we er wél allemaal betere mensen van” moraal! Juist in een komedie zou je daar eens stevig bevrijdend de draak mee kunnen steken, maar nee hoor: klefglijglijglibberfluim. Getverderrie.

En dan iets over die humor. NIET LEUK. Ja, ik zal niet ontkennen dat ik hier en daar per ongeluk wel eens gelachen heb, maar de totale oogst houdt niet over. Zeker als je die afzet tegen de vele onwaarschijnlijkheden, het nooit venijnig wordende verhaal, de kabbelende voorspelbaarheid en de weinig inspirerende gebeurtenissen.

018

Regisseur Seth Rogan was al niet heel sterk op dreef in “Horrible Bosses” maar dat is een komisch meesterwerk in vergelijking met Identity Thief. En dat ligt niet aan de cast. Bateman zet geschikt een nuffige zakenman neer en Melissa McCarthy is een verdienstelijke comedienne die bijvoorbeeld in de tv-serie Mike and Molly heel aardig werk aflevert. Het zit ‘m toch echt in de regie en het scenario.

identity-thief (1)

Ergens las ik dat de film weinig problemen maakt van zwaarlijvigheid. Melissa McCarthy speelt geen zielige sidekick maar een zelfverzekerde vrouw die geen problemen heeft met haar gewicht. Mooi voor de beeldvorming, dapper en terecht. Maar dat maakt de film er echt niet beter op.

What Richard Did (Lenny Abrahamson, 2012)

what richard did

Beoordeling:  8.

Er zijn films die in Nederland zo laag onder de radar vliegen dat ze nauwelijks worden opgemerkt. Vaak is dat niet zo’n probleem, maar What Richard Did verdient beter. Een bescheiden poging tot rehabilitatie.

De populaire en sportieve adolescent Richard Karlsen (Jack Reynor) leeft een relatief gemakkelijk leven in Zuid-Dublin. Hij is geliefd bij zijn vrienden en de wereld ligt voor hem open. In de zomer tussen middelbare school en universiteit doet hij echter iets dat zijn bestaan dramatisch verandert.

What-Richard-Did_7

What Richard Did is de derde film van regisseur Lenny Abrahamson. Gelauwerd met prijzen op belangrijke filmfestivals als deze talentvolle man is, wordt hij in Nederland nog nauwelijks bekeken. Dat geldt voor zijn eerste twee films, Adam & Paul en Garage, maar ook voor zijn laatste prent, en dat is erg jammer, want die is goed op veel verschillende niveau’s.

In de eerste plaats raakte mij de volkomen natuurlijke weergave van de leefwereld van Richard en zijn vrienden. Onopgeschmuckt, voorstelbaar, realistisch. Je hebt als kijker zelden het gevoel dat je naar een film zit te kijken: het eerste half uur kabbelt voort, zoals het leven dat doorgaans ook doet, zonder overdreven gebeurtenissen of enorme pieken en daarna slaat het drama keihard toe, maar op een manier zoals dat in de werkelijkheid ook zou gebeuren.

545403_450909104960782_852135324_n

In de tweede plaats is er de fantastische filmtaal. Rustig en bedachtzaam, zodat je kunt wennen, maar ook met een prachtige combinatie van observeren en meeleven. Nooit te dichtbij, maar ook weer niet verder af dan nodig is. Opvallend daarbij zijn vooral de dialogen: die doen er meestal niet heel veel toe. Vaak zijn ze geïmproviseerd en moeilijk verstaanbaar maar even zo vaak worden ze halverwege weggespeeld door muziek of geluidseffecten. Je moet dat kunnen waarderen, want het lijkt soms bijna willekeurig maar voor mij krijgt de film daardoor een unieke en karakteristieke sfeer die erg goed past bij het thema.

0000441258

In de derde plaats zijn de acteurs fantastisch. Het gaat om moeilijke rollen waarin volwassen emoties geloofwaardig moeten worden overgebracht en Jack Reynor en Roisin Murphy slagen  daar uitermate goed in. Ook de andere rollen zijn sterk bezet met een speciale vermelding voor Lars Mikkelson (de broer van Mads) die de vader speelt. De scene waarin Richard hem vertelt wat er precies gebeurd is, behoort voor mij tot de aangrijpendste en meest ontroerende momenten in de moderne filmgeschiedenis.

whatricharddid

Het is duidelijk dat Lenny Abrahamson filosofie heeft gestudeerd. What Richard Did nodigt je krachtig uit om na te denken over hoe een leven kan verlopen en welke effecten  een onbezonnen daad kan hebben. Plus: hij blijft hangen. Een absolute aanrader.

Night train to Lisbon (Bille August, 2013)

NIGHT-TRAIN-TO-LISBON-Poster

Beoordeling: 6

Literatuur goed verfilmen blijft een hele klus. Het geschreven woord en celluloid zijn duidelijk twee verschillende media en hoewel “never the twain shall meet” mij overdreven voorkomt, staan er in de praktijk vaak beren op het doek. Dat is met Night train to Lisbon niet anders.

Nauwgezet in de sporen van Pascal Merciers succesvolle gelijknamige roman volgt de film de existentiële zoektocht van Raimund Gregorius (Jeremy irons), een Zwitserse docent klassieke talen, die na een toevallige maar ingrijpende ontmoeting met een jonge Portugese vrouw impulsief besluit naar Lissabon te reizen om daar het mysterie te ontrafelen achter het boek dat zij bij zich droeg.

night-train-to-lisbon_017

Ik was nogal onder de indruk van het boek van Mercier. Ik las het op een moment in mijn leven dat grote veranderingen, existentiële keuzes en filosofische beschouwingen stevig binnen kwamen. De zoektocht naar de levensgeschiedenis van de vergeten Portugese filosoof Amadeo de Prada boeide me daarbij overigens minder: ik was vooral geraakt door het verloren leven van de Zwitserse talendocent en nog meer door de cursief gedrukte filosofische passages. Die leken precies te verwoorden wat ik zelf dacht en voelde.

De film concentreert zich echter vooral op het verhaal van de Prada. Terecht denk ik, want die filosofische passages verfilm je niet makkelijk. Maar daarmee neemt de film wel meteen afscheid van het element dat het boek voor mij zo waardevol maakte.

night-train-to-lisbon03

Wat overblijft is een adequaat verteld en op zichzelf niet oninteressant verhaal over liefde en leugens in het fascistische Portugal van de jaren zeventig en een wat bleke raamvertelling over een talendocent die zichzelf zoekt en vindt. Leuk en aardig allemaal, maar ook teleurstellend na dat prachtige boek.

Vreemd, want de indrukwekkende batterij aan oudgediende acteurs (Irons, Rampling, Ganz, Courtenay, Gedeck, Lee, Olin) zou eigenlijk veel meer indruk moeten maken en Bille August is toch ook niet de eerste de beste. Maar het verhaal kabbelt anekdotisch en weinig inspirerend voort en het camerawerk doet nauwelijks iets met de prachtige locaties – ja, ansichtkaartenesthetiek. De beste omschrijving: middelmatig.

NIGHT-TRAIN-TO-LISBON-Image-02

Mooie muziek, dat dan weer wel. En een sterk gefilmde slotscene. Maar het houdt niet over.

Community (Jason Ford, 2012)

130316113841683411

Beoordeling: 6.

Het was weer eens tijd voor een vreemde film. Vroeger vond je die in een donker hoekje van de videotheek, tegenwoordig is er gelukkig internet. En hop: daar is Community.

Twee studenten van een filmschool maken een documentaire over een afgelegen Engelse spookwijk. Zij ontmoeten akelige kinderen, ontaarde ouders, vreemd schreeuwende adolescenten en een sekteleider met een pruik. Daarnaast is er sprake van weedplanten die bemest worden met dieren- en mensenlijken, onduidelijk geschrijf op het behang en kanibalisme. Hoe een en ander precies samen hangt wordt nooit echt duidelijk.

community_2012

Community is indie-horrorfilm (hoodie-horror staat trots op de poster) met een boodschap. In een interview zegt regisseur en scenarioschrijver Jason Ford dat hij een sociaal relevante microbudgetfilm wilde maken met hoge production values en commerciele appeal. Dat is niet gelukt. De film gaat op vrijwel alle fronten de mist in maar vreemd genoeg blijft hij desondanks toch ook wel weer staan.

Wat valt er allemaal te bekritiseren? Het scenario rammelt aan alle kanten en kijkers die hun verhaal graag logisch verteld zien moeten vooral iets anders gaan zien. Er is weinig gore en echte schrikscènes ontbreken. Van werkelijke horror is dan ook nauwelijks sprake.  Originaliteit is daarnaast ver te zoeken en de productie gaat gebukt onder amateurisme en een erg laag budget.

41D9nvhcvcvmwoLtJSzn

Maar toch, maar toch. Als je eenmaal accepteert dat het eerder om een stijloefening gaat dan een echt goed ontwikkeld verhaal valt er best wel wat te genieten. De sfeer is allround akelig, grauw en groezelig. Het camerawerk mag binnen deze kaders heel behoorlijk worden genoemd. De acteurs zijn misschien geen grote sterren maar spelen absoluut niet slecht en de karakters hebben hier en daar cultpotentie. En dan zijn er nog de geluidseffecten: soms irritant simplistisch, dan weer krachtig en vervreemdend.

4hmdfdfsswoLuEAHk

Waarschijnlijk is het juist de rauwe en ongepolijste stijl die Community overeind houdt.  Het gebrek aan evenwicht tussen de eerste en de tweede helft van de film, de onheilspellende sfeer en de afwezigheid van betekenisvolle samenhang  zorgen voor een aangename eigenheid, die verloren gaat op het moment dat budgetten groeien en meer stuurlui op de brug gaan staan.

Community is geen goede film. Not by far. Maar ik kan er wel wat mee.

Oblivion (Joseph Kosinski, 2013)

OBLIVION-POSTER-IMAX-XL-701x1024

Beoordeling: 4

Half april, dus de blockbusters zijn er weer. Nadat “Jack, the giant slayer” het seizoen leuk uit de startblokken haalde, neemt nu Oblivion het stokje over. En laat het meteen vallen.

Tom Cruise is Jack Harper, een onderhoudsmonteur die samen met zijn vriendin vanuit een high-tech designappartement hoog boven een verwoeste en verlaten aarde grote reactoren repareert die de overgebleven energie uit de wereldzeeën halen. Door twee onverwachte ontmoetingen begint hij te twijfelen aan wat hij denkt te weten over zijn missie en zichzelf.

Na “Tron Legacy” laat regisseur Joseph Kosinski voor de tweede keer zien dat hij nadrukkelijk oog heeft voor visuele grandeur. Oblivion is een genot voor het oog. De imposante decors, de stijlvolle kostuums en de prachtige effecten: driewerf wauw. Nu eens 100% design, dan weer poetisch verwoest. Koud, kapot en glad tegelijk biedt de door blauw daglicht beschenen wereld van Oblivion ongemeen veel prentenboekplezier van de bovenste plank.

Oblivion-Movie-Poster-Thumbnail

Maar daarmee heb je het eigenlijk ook wel gehad. Of nou, eerlijkheidshalve moet ik er misschien nog bij zeggen dat één of twee actiescenes (vooral die eerste in de bibliotheek) vlot gemonteerd zijn plus dat de geluidseffecten stevig uit de boxen donderen, maar dan is de koek ook écht op.

Bezwaar nummer 1: het verhaal rammelt aan alle kanten.  Er zijn zoveel ongerijmdheden dat zelfs de minst kritische kijker zich vragen begint te stellen. Aan de neuroten om ze te verzamelen. Maar goed: dat zou nog te vergeven zijn. Als ik de werkelijkheid wil zien kijk ik wel uit het raam.

Al erger: die semi-filosofische toon die inzet met de contemplatieve voice-over boven de beginbeelden en daarna nooit meer verdwijnt.  Bwerchl. Aanvankelijk lijkt hij misschien nog lachwekkend maar na een half uur wordt hij irritant en debiel. Je hoort en ziet aan sommige rustige (zij het volstrekt ongeloofwaardige) tussenscenes dat  Kosinski hoopt op 2001 of solaris. In plaats daarvan levert hij Celestijnse wemel. Wegsnijden die hap.

Oblivion - Olga and Tom_0

Nog een schep daar boven op: Cruise is weer terug in zijn days of thunder modus. Zelfgenoegzaam en ijdel. Het karakter dat hij speelt is leeg en oninspirerend en zijn gezicht is weer ouderwets vaak in beeld. Goed, het verhaal dicteert dat er misschien wel honderduizend exemplaren van hem rondlopen, maar dan nog. Jammer, want Jack Reacher liet zien dat het ook anders kan.

OBLIVION-Movie-Trailer

En dan het allerergste: Oblivion is saai. Slaapverwekkend, geestdodend, coma-inducerend saai. Na drie kwartier ga je ondanks de actiescenes onbewust op je horloge kijken en nog een half uurtje later zou je met liefde betalen om naar buiten te mogen. Fataal voor een actiefilm.

Oblivion starring Tom Cruise

Over het einde wil ik het niet eens hebben. De twee eindes eigenlijk. Ach vooruit dan. Nummer 1: de Independenceday-finale: bombastisch en ongeloofwaardig maar misschien nog voorstelbaar als eis van de producenten die vuurwerk wilden zien en heldhaftige opoffering. Maar dan nummer 2: de kiss-of. Het is goed dat de film geen pauze had, waardoor ik geen blauwe M&M’s heb kunnen kopen, want die waren zó weer naar buiten gekomen.

Het wachten is op soortgelijke films als After Earth, Enders game en Elysium. Mogelijk blazen die het post-apocaliptische genre weer wat leven in. Oblion zuigt het er alleen maar uit.

Elena (Andrei Zvyagintsev, 2011)

Elena_MPOTW

Beoordeling: 7,5

Wat doe je als je gevraagd wordt om een film te maken over het einde van de wereld? Groots en schreeuwerig aanpakken, zoals in 2012 van Emmerich? Poetisch en psychologisch zoals in “Melancholia” van lars von Trier? Zvyagintsev geeft zíjn kijk. Nóg een stapje terug en alleen maar in de symboliek.

Elena (Nadeshda Markina) is een voormalige verpleegkundige die al enkele jaren getrouwd is met een rijke man maar zelf uit een arbeidersmilieu komt. Zij helpt haar luie zoon en diens gezin om het hoofd boven water te houden. Als haar man een hartaanval krijgt en de erfenis op een soort uitkering na volledig naar diens vervreemde dochter uit een eerdere relatie lijkt te verdwijnen, neemt zij een noodlottig besluit.

elena-movie-photo-550x366

Ik moet eerst kwijt dat ik Zvyagintsev een werkelijk fantastische regisseur vind. Zijn vorge film “The banishment”maakte diepe indruk en zijn debuutwerk “The Return” hoort met een volle 9 zonder meer thuis in mijn persoonlijke top-tien van beste films aller tijden. Elena – hoewel nog steeds goed – zit voor mij niet helemaal op hetzelfde niveau

Het familieverhaal is intrigerend en biedt een bleek inzicht in menselijke verhoudingen en post-socialistisch Rusland. Elena wekt grote sympathie op door de stille en zorgzame wijze waarop zij in het leven staat. Het morele dilemma waarmee zij geconfronteerd wordt is invoelbaar en de ingrijpende keuze die zij maakt op z’n minst ten dele  begrijpelijk. Daarbij speelt de prachtige vertolking van Markina net zo’n grote rol als het gevoelige scenario van Olin Negin.

elena-movie-film

De kracht van de film ligt echter – net als bij het andere werk van Zvyagintsev – in wat onder de oppervlakte sluimert. Opnieuw weet hij door prachtige fotografie, een heel rustige montage, effectief gebruik van het geluidspoor en niet in de laatste plaats de prachtige muziek van Phillip Glass, voortdurend te suggereren dat er meer aan de hand is dan het voorliggende verhaal.

Wie weet dat de film oorspronkelijk bedoeld was als onderdeel van een vierluik over het einde van de wereld ziet wat dat zou kunnen zijn. De symmetrie van begin- en eindscène (ochtend en avond als symbool voor schepping en ondergang), de kraaien, de lege wereld van het interieur aan het begin (de wereld zonder mensen), de staat waarin de wereld verkeert (afstand, onverschilligheid, eenzaamheid, gebrek aan zingeving), de zondeval, de invallende duisternis, de vreemde vechtscène aan het eind van de wereld. Allemaal symbolen voor ondergang en Apocalyps.

Elena-comps2

Poetisch en subtiel als hij is legt Zvyagintsev dat nergens aan de oppervlakte. Veel mensen zullen het niet eens zien en gewoon van de film genieten als een somber maar sterk familieverhaal. Kan ook prima. Dat is de kracht van de regisseur.

elena.hero_

Waarom dan toch niet dezelfde liefde als voor de eerdere twee films? Heel simpel: deze is minder geheimzinnig. Het verhaal is concreter, duidelijker gegrondvest in de werkelijkheid en toegepast op een specifiek Russische context. Dat haalt iets van de universaliteit weg maar ook van het mysterie. Daarnaast wordt er dit keer ook tamelijk veel gepraat wat opnieuw zaken makkelijker concreet maakt. Let op: er blijft genoeg stilte en symboliek over en we hebben het hier beslist niet over een slechte film.

Ik vond de andere twee gewoon beter.

War photographer (Christian Frei, 2001)

war-photographer1

Beoordeling: 6

James Nachtwey is een fantastische fotograaf en een ongemeen boeiend mens. De prijswinnende documentaire over zijn leven en werk steekt daar bleek tegen af.

In War photographer volgt de Zwitserse documentairemaker Christian Frei de wereldberoemde fotograaf James Nachtwey op zijn tochten langs oorlogshaarden en armoedecentra over de hele wereld. Hij plaatst een kleine camera bovenop het toestel van de fotograaf en laat de kijker zo meekijken bij het creatieve proces. Daarnaast ondervraagt hij collega’s en vrienden en uiteraard laat hij ook de meester zelf aan het woord.

1215437539_war_photographer6

Allereerst: wat een grandioze foto’s maakt Nachtwey zeg. Schitterende zwart-wit schilderijen die even gruwelijk als mooi zijn en waarin menselijk leed centraal staat. Ze raken je recht in het hart. De momenten dat zijn foto’s verstild en direct in beeld zijn behoren absoluut tot de mooiste van de documentaire.

Ook als mens is de fotograaf een boeiende persoonlijkheid. Gedreven en sterk gefocust wandelt hij door de beelden als een onthechte observator.  Zijn toewijding dwingt respect af en tegelijkertijd lijkt er bijna iets autistiforms aan te kleven. Dat idee wordt alleen maar sterker tijdens de interviews waarin de fotograaf rustig en minitieus uitlegt wat hij doet, maar nergens echt concreet wordt. Hij fotografeert stukken beter dan hij spreekt.

tumblr_maz9ltdgab1ql6720o1_1280

En dan begint de ellende. De documentaire roept allerlei vragen op – waarom doet iemand dit werk? Is er sprake van exploitatie of “vampirisme”?  Is fotograferen wel echt helpen?  –  maar levert nergens antwoorden. Ja, hier en daar werpen mensen wel wat gemeenplaatsen op maar dat is grotendeels Libellepsychologie. Echte analyse ontbreekt.

Daarnaast is er geen sprake van enige opbouw. De film meandert van de ene anekdote naar de andere en leidt nergens naar toe. Ook de gimmick met de microcam op het fototoestel werkt niet echt: je kijkt wel min of meer met Nachtwey mee – en het geluid van de sluiter is telkens een genot – maar je ziet nooit hoe hij werkelijk de foto’s maakt. Telkens weer vóel je wel dat er iets groots gebeurt maar de koe wordt nergens concreet bij de hoorns gepakt.

images

Sommige situaties zijn zonder meer indrukwekkend. De tocht door het huis met de stinkende lijken blijft je bij. En dat gebeurt meer. Maar er zijn ook pijnlijke momenten die bijna irriteren. De eerste beelden waarin Nachtwey veel te dicht op het verdriet van een aantal Oosteuropese vrouwen zit doen pijn. Je denkt: ga toch weg man, je hebt helemaal geen recht om daar te fotograferen. Voor de discussie over de schrijnende foto’s op de Stern-redactie geldt hetzelfde. “Waar zijn de lijkenstapels? Oh ja, daar. Die nemen we.”

Maar dan zie je de foto’s en denk je toch weer: fantastisch!