Great Expectations (Mike Newell, 2012)

GREAT-EXPECTATIONS-Poster

Beoordeling: 7

Mooie plaatjes, prachtige sfeer en een verhaal dat maar niet aan zeggingskracht wil verliezen. Mooi dus, maar hoe verhoudt zich dat tot de eeuwige schaduw van David Lean?

Great Expectations vertelt het klassieke verhaal van Dickens – mogelijk zijn beste roman – over de weesjongen Pip die onder invloed van een geheimzinnige weldoener verandert van een arme maar warme sloeber in een snobistische gentleman. Of is dat slechts het decor en gaat het verhaal éigenlijk over zijn liefde voor de mooie Estelle en zijn afhankelijkheid van haar beschermvrouwe, een van de meest bizarre en boeiende karakters ooit in de literatuur of op het filmdoek verschenen: miss Havisham?

Great Expectations, 2011

Het is – denk ik – moeilijk om Great Expectations na David Lean opnieuw tot leven te brengen. In 1946 maakte de bekende Engelse regisseur de mal en eigenlijk heeft niemand die sindsdien kunnen breken. Niet Joseph Hardy (om er maar één te noemen) in zijn halfbakken tv-productie uit 1974 met Michael York in de hoofdrol en ook niet Alfonso Cuarón, die in 1998 het verhaal gedurfd en niet onverdienstelijk transponeerde naar het hedendaagse New York.

Enter Harry Potter regisseur Mike Newell. Zijn Great Expectations  gaat op safe en kopieert Lean met de middelen van vandaag. Dat gebeurt zeker niet slecht: de kostuums en de decors ademen Dickens uit elke porie en het rustige tempo plus de speelduur van twee uur zorgen ervoor dat het omvangrijke verhaal de kans krijgt om te ademen. En dat is nog niet eens alles.

Scenarioschrijver David Nicholls maakt een goede keuze door de nadruk te leggen op de relatie tussen Pip en Estelle (zo’n boek krijg je natuurlijk nooit of te nimmer in zijn oorspronkelijke vorm op het doek), de muziek van Richard Hartley is bijzonder effectief en de sfeer is (bijna) even gotisch als die van Lean. Het einde is zelf beter omdat Newell zich strakker aan de tekst van Dickens houdt, waarmee hij de oorspronkelijke thematiek – je bent je opvoeding – duidelijker onderstreept.

tumblr_mhlnhigsT81qet75po1_1280

En toch, en toch, en toch. Deze Great Expectations is voor mij vooral een (mooi) plaatjesboek. Waar de versie van Lean echt onder mijn huid kroop, blijf ik nu te veel een toeschouwer. Dat heeft nog het meest te maken met de sfeer.

De film opent veel minder donker dan de versie van Lean – gewoon in de regen op het Engelse platteland – en waar het landhuis nog wel sfeervol is, verwordt miss Havisham dit keer tot een karikatuur. Dat mag op het conto van Helena Bonham Carter. Ik kan haar normaliter goed hebben – wat zeg ik: ze is een ronduit geweldige actrice – maar hier speelt ze voor de zoveelste keer haar signature-rol van onberekenbare, semi-psychotische zonderling en: pfff. Het duurt geen twee scenes of ik ben uit het verhaal.

helena

Veel goeds en welbeschouwd een mooie film. Maar geef mij maar Lean,

Jack, the giant slayer (Brian Singer, 2013)

jack-the-giant-slayer-banner-poster

Beoordeling: 7

Gewoon plezierig amusement, niet meer en niet minder. Maar goed gemaakt en onderhoudend. Met een beetje goede wil wordt zelfs het innerlijke jongentje wakker dat vroeger Tarzan was en leeuwen kon verslaan. De kracht van een mooi verteld sprookje.

Na Hans en grietje krijgt nu ook jack en de bonenstaak een modieuze make-over, maar waar de eerstgenoemde een debacle van de eerste orde was, blijft “Jack, the giant slayer” goed overeind staan. Jack verkoopt dit keer zijn paard in plaats van de gebruikelijke koe, maar het resultaat blijft hetzelfde: hij krijgt een zak met magische bonen en als die per ongeluk in contact komen met water groeit er een machtige stronk tot in de hemel waar een ras van kwaadwillende reuzen blijkt te wonen, dat het slecht voor heeft met de mensheid.

Jack the Giant Slayer 03

Het verhaal – mooie prinses, domme koning, slechte troonopvolger, klimmen, rennen, vechten – is niet onaardig en het wordt kunstig en humoristisch genoeg verteld om nergens in slaap te vallen,  maar echt heel belangrijk is dat niet. Alle intriges dienen toch vooral om de ware kwaliteiten van de film in een kader te plaatsen: oogstrelende visuals.

Het menselijke koninkrijk is al mooi genoeg, maar als de bonen eenmaal hun werk doen en de eerste grote boom in 3D uit het scherm groeit en vooral als de kijker daarna het land van de reuzen betreedt gaan alle registers open. Schitterende decors, prachtig camerawerk en spectaculaire FX. De reuzen zijn duidelijk geanimeerd maar worden wonderwel opgenomen in de natuurlijke omgeving. Vooral de eerste ontmoeting rond een ondiepe vijver is wat dat betreft indrukwekkend.

Jack-the-Giant-Slayer

In de tweede helft lijkt het verhaal eerst als een nachtkaars uit te gaan, maar dan betreden de reuzen de wereld der mensen en dat levert een schitterende kasteelbelegering op plus de nodige avontuurlijk spannende momenten. Strakke scenes en denderende actie.

???????????????????????????

Goed, Jack is als karakter – en als acteur – een mietje, maar dat hoort nu eenmaal zo in dit verhaal. De sidekicks compenseren dat met verve, Ewan McGregor als Elmont en Stanley Tucci als Rodderick voorop.  Singer weet hoe hij actiescenes aan moet pakken. Hij haalt het niveau van X-men niet maar overtuigt niettemin met panache en vakmanschap. En dan is er nog de prachtige muziek van John Ottman.

JACK THE GIANT SLAYER

Geen meesterwerk, no argument there. Maar ik heb me echt goed geamuseerd en wat wil je meer binnen dit genre? Aanvalluhhhh!

Hundstage (Ulrich Seidl, 2001)

COVER

Beoordeling: 9

Kan een film een regelrechte klap in het gezicht zijn? Kijk Hundstage en je twijfelt geen seconde meer. Wat een moker. En wat een juweel.

Tijdens een hittegolf in een Oostenrijkse buitenwijk vloeien zes verhaallijnen samen in een verpletterende helleschilderij van eenzaamheid, moderne vervreemding en menselijk onvermogen. Ik som op: een jonge vrouw met een erg foute vriend, een verstandelijk beperkte liftster die impertinente vragen stelt, een verkoper van alarminstallaties die een autokrasser op het spoor is, een weduwnaar die zijn huishoudster in de kleren van zijn overleden vrouw praat, een docente die misbruikt wordt door haar louche vriend en diens kompaan en twee echtelieden die na de dood van hun kind niet meer met elkaar praten.

03

Wanneer je het zo zegt klinkt het verdraaglijk en anekdotisch maar dan reken je buiten het duivelse talent van Seidl. Hier is het geheel definitief véél meer dan de som der afzonderlijke delen. Halverwege de film ben je al depressief genoeg om een deken over je hoofd te trekken en aan het einde spring je zó van een flat.

hundstage_bild_02

Hoe dat komt? Natuurlijk: de verhalen zijn stuk voor somber. Door die vreemde combinatie van herkenbare decors en doodnormale dagelijkse handelingen aan de ene kant en dan telkens weer – achter de dichtvallende blinden – extreme uitwassen aan de andere, word je als kijker onder gedompeld in een troosteloze wereld vol afstotelijkheid en ongemakkelijke situaties. Deprimerend, absoluut. Maar dat is het niet alleen.

Ik denk dat het ook met de vorm te maken heeft. De “normale lelijkheid” van de acteurs bijvoorbeeld, maar meer nog de visuele structurering en de opvallende herhalingen. Lange autoritten langs lege winkelcentra en industrieterreinen, doodstille tableaux vivants van zonnende, zwetende lichamen tegen beton, bedrukkende interieurs vol gruwelijke mogelijkheden tot geweld en afzondering. Samen met het stille geluidsspoor hypnotiseren ze de kijker die vervolgens nergens meer kan ontsnappen.

p3.jpg-r_640_600-b_1_D6D6D6-f_jpg-q_x-xxyxx

Plus: door de soms wat documentaire aanpak (vergelijk het oudere werk van Haneke en de films van Glawogger, ook allebei Oostenrijkers) dikt steeds meer het besef aan dat het hier geschetste beeld wel eens akelig realistisch zou kunnen zijn. Veel realistischer in ieder geval dan de onwerkelijke ideaalbeelden op tv en in bladen. Niets in deze film is ver weg; alles komt dichtbij. Horror in zijn meest essentiële vorm.

Wat een film. Wat een sociologische studie. En wat een regisseur.

Paradies Liebe (Ulrich Seidl, 2012)

Paradise_Love-212321204-large

Beoordeling: 9

Drie woorden komen meteen boven drijven als ik Paradies Liebe kort en krachtig zou moeten omschrijven. Provocatief, triest en indrukwekkend.

De vijftigjarige Oostenrijkse Theresa (een dappere rol van theateractrice Margarethe Tiesel) laat tijdens een vakantie haar weinig inspirerende bestaan achter zich en reist naar de kust van Kenya om daar Sugarmama te worden, een vrouwelijke sekstoeriste. Meer dan seks zoekt zij genegenheid en erkenning maar in lijnrechte tegenstelling tot wat de optimistische titel doet vermoeden vindt ze dat nooit.

kinopoisk.ru

Provocatief. Regisseur Seidl is geen optimist en in deze documentair opgenomen film vol statische camerabeelden en voyeuristische perspectieven laat hij droog en zonder al te veel oordeel zien hoe sekstoerisme werkt. De Westerse vrouwen gebruiken de lokale jongens voor hun plezier en de jongens betalen met gelijke munt terug: telkens opnieuw blijkt elke vorm van genegenheid enkel en alleen een verkapte vraag om geld te zijn.

Paradies_Liebe_6

Triest. Niemand in de film is – ondanks pragmatische en doorgaans egoïstische motieven – echt onsympathiek. Of laat ik het zo zeggen: iedere actie van elk personage is in aard en wezen begrijpelijk. De eenzaamheid van Theresa sijpelt uit elke porie van haar oude, ronde en hangende lijf. Het egoisme van de jongens is een logisch gevolg van hun sociale omstandigheden en de manier waarop zij behandeld worden.

Daar komt bij dat Seidl in zijn manier van filmen hopeloosheid accentueert. Hoewel de zon steeds schijnt genereren de knap gecomponeerde stillevens en vooral de voortdurende herhalingen een deprimerend realistische sleur waaruit ontsnappen niet mogelijk is. Het kan niet anders dan dat alle betrokkenen uiteindelijk de situatie accepteren en meespelen om te krijgen wat nog te halen valt. Als ze dat niet doen zijn ze namelijk overgeleverd aan hun eigen machteloosheid.

paradies-liebe-06-Parad

Indrukwekkend. De film raakt mij. Als sociale parabel over het eenzame leven in een moderne samenleving. Maar ook als filmische prestatie. Wat dat betreft zijn enkele treffende scenes symbolisch. De opening waarin Therese kijkt hoe een groep Downers in botsautootjes rijdt op een troosteloze Oostenrijkse kermis (geen vrolijke metafoor voor de mensheid), de aapjes die in het Afrikaanse hotel voedsel komen zoeken maar verdwijnen zodra een foto wordt gemaakt, de striptease die Theresa aan het eind van de film krijgt aangeboden en de daaropvolgende scene waarin haar minnaar weigert haar geslachtsdelen te kussen.

Tijdens het schrijven bedenk ik meer woorden. Compromisloos, direct, onthutsend. Soms humoristisch hoewel steeds op een pijnlijke manier. Maar dat zijn slechts woorden. Deze film – het eerste deel uit een trilogie over drie vrouwen uit eenzelfde familie -moet gezien en beleefd worden. Onmiddellijk gaan doen. Nu.

Lore (Cate Shortland, 2012)

lore

Beoordeling: 7

Mooie film. Veel pluspunten die best tot een 8 hadden kunnen leiden. Maar dan toch weer steeds net niet. Ik leg uit:

Saskia Rosendahl speelt de 16-jarige Lore, oudste dochter uit een fascistisch gezin, die aan het einde van de tweede wereldoorlog haar broers en zussen in veiligheid moet brengen. Tijdens een lange voettocht wordt zij volwassen, worstelt ze met haar opvoeding, herkent wat in de oorlog moet zijn gebeurt en begint te twijfelen aan de fundamenten van haar bestaan.

lore_CDV_a562d6e601c70585b5853c99ebe387d0

Veel pluspunten zei ik.

Een belangwekkend thema Hoewel het verhaal gaat over Duitsland na de oorlog en overleven in barre tijden, ligt de nadruk toch steeds weer op de kwetsbare positie van vrouwen in dit soort tijden. Geweld, grote verantwoordelijkheid voor het gezin,  verkrachting, afhankelijkheid, voortdurende dreiging: de film brengt die elementen zowel in de vorm als in het verhaal uitstekend en invoelbaar over.

Dan het verhaal. Origineel door het perspectief dat nu eens bij kinderen uit een fascistisch gezin ligt, waar het doorgaans juist slachtoffers van het regime betreft. Niet altijd even glad of logisch verteld maar wel intrigerend en steeds spannend. Je weet als kijker dat er op ieder moment iets kan gebeuren dan dat houdt de aandacht vast.

De cameravoering. Poetisch en bij tijd en wijle magisch. Daarvoor mogen de opening en de scene waarin Lore zwemt als voorbeelden gelden, maar in het algemeen zijn de beelden visuele gedichten: weggetrokken kleuren, koude natuur, verwarrende close-ups, kapotte interieurs. Het geluid en de muziek dragen daar overigens in hoge mate positief aan bij.

vlcsnap-2013-02-17-04h01m19s155

De acteurs. Die spelen behoorlijk goed. Dat geldt zeker voor Saskia Rosendahl; zij draagt de film en het verhaal, maar ook voor de jongere kinderen en eigenlijk voor iedereen in de cast. Tot en met de grootmoeder toe, aan het eind van de film, die gespeeld wordt door de moeder van popster Nina Hagen.

Maar toch. Als de film afgelopen is denk ik: eigenlijk zou ik hierdoor meer geraakt moeten zijn. Let op: ik bén geraakt, maar minder dan ik zou verwachten. En eerlijk gezegd weet ik niet precies waarom.

lore_03

Ja, de film is te lang. En er zitten stukken in die niet echt logisch zijn: abrupte overgangen, de vreemde verhouding tussen haat en liefde voor de vluchteling Thomas en feit dat Lore zelfmoord wil plegen na de moord op de man aan de rivier. Goed ik ben nooit in zo’n positie geweest, maar stel me voor dat de drang om te overleven en de algemene ontluistering van de wereld om me heen dat soort innerlijke strijd pas veel later zou hebben doen plaatsvinden. Maar ik denk niet dat het dat precies is.

De losse onderdelen zijn goed, geen discussie daar. Bij elkaar opgeteld resulteren ze voor mij echter niet tot een overstijgend argument voor excellentie. Ik blijf te veel toeschouwer. Toeschouwer bij een verhaal waarvan ik weet dat het belangrijk is en zie dat het goed gemaakt werd.  Maar de titelrol loopt nog of ik denk al: welke leertaken moet ik nog nakijken morgen?

Pieta (Kim Ki Duk, 2012)

pieta

Beoordeling: 8

Achteraf bespraken Jan en ik het punt voor deze film. Het moest een 7 worden, of misschien een 7,5. Maar een dag later wil de film nog lang niet uit mijn hoofd. Hij is gegroeid. Ik kies voor een 8.

In zijn achttiende film vertelt de (Zuid)Koreaanse regisseur Kim Ki Duk het vreemde verhaal van de loanshark Gan-do. Hij verminkt kleine zelfstandige metaalarbeiders die bij zijn baas een lening hebben afgesloten, opdat zij met het verzekeringsgeld hun schuld kunnen afbetalen. Als hij geconfronteerd wordt met een vrouw die zegt zijn moeder te zijn, lijkt hij moreel te ontwaken en verandert hij zijn levenswandel.

728480538

Kim Ki Duk is niet de meest publieksvriendelijke regisseur. Hij laat veel achterwege, gebruikt karrenladingen vol (deels religieuze) symbolen en kan regelmatig gruwelijk uitpakken waar het lichamelijke verminkingen betreft. Dat is in Pieta niet anders. Handen die worden afgehakt, personages die gedwongen van een gebouw af moeten springen, een zoon die zijn moeder verkracht: en dan zijn we nog niet eens op de helft.

Wie daar doorheen kan en wil kijken krijgt echter ook zicht op een diepere verhaallaag, waarin schuld en boete, morele verantwoordelijkheid en de mogelijkheid tot verzoening centraal staan. Net zoals in meesterwerken als “The island” en nog meer “Bin-Yip” gebeurt dat door veel zwijgende passages en een wonderlijke combinatie van het lagere en het hogere.

1.-Pieta_Kim_Ki-duk__4_

De cameravoering lijkt op het eerste gezicht kaal: doorsnee videobeelden waarin voor esthetiek geen plaats is. Maar schijn bedriegt: telkens is er sprake van sterke composities, bewust troosteloos in beeld gebrachte stadslandschappen, visuele symbolen en fraaie camerabewegingen.

Een mooi voorbeeld is een scene aan het begin van de film: Als Gan-do de vrouw van een van zijn slachtoffers slaat is de camera niet gericht op de actie, maar op het gelaat van de metaalbewerker die alles gadeslaat; elke klap wordt ondersteund door het trillen van de camera. Een krachtige filmische vondst. Ook het slotbeeld van de auto met het bloedspoor onder begeleiding van een prachtig “Dona Nobis Pacem” is even illustratief als onvergetelijk. Gruwelijk, zeker, maar ook prachtig. En zo zijn er vele momenten.

original17173141

Pieta is geen film voor een breed publiek en zelfs liefhebbers zullen mogelijk afhaken door de koude afstandelijkheid, een aantal gruwelijke of afstotelijke scene’s en de geforceerde, soms bijna theatrale vertelwijze. Voor wie wil gaat daarnaast een venster open naar een wonderlijke wereld vol beschouwing, contemplatie en piëteit. Een kleine parel.

 

Oz, the great and powerfull, Sam Raimi (2013)

OzGreat_008

Beoordeling: 6.

Het had zo mooi kunnen zijn. Sam Raimi als regisseur, Danny Elfman voor de muziek en de wereld van een van de mooiste films uit mijn jeugd. Plus een stevig budget en  alle beschikbare filmische middelen van vandaag. Maar nee.

Een kermisgoochelaar uit Kansas (James Franco) komt – net als Dorothy later – via een tornado terecht in de betoverende wereld van Oz. Daar leert hij drie heksen kennen, zet zich in voor de lokale bevolking en wordt een beter mens.

Visueel is de film prachtig. Daar, dat is gezegd. De decors zijn oogstrelend, de computeranimaties uitstekend en Raimi heeft een uitstekende mix gevonden van nostalgische terugblik en moderne vormgeving.

a5558d1fjw1dv8xxmx3pij

Alleen al de titelrol is een klein juweeltje van (3D) vormgeving, maar ook daarna valt er veel te genieten. Hoogtepunten: de tornado, de overgang van sepia naar kleur en widescreen als de kijker Oz betreedt, het porceleinen dorp en de rijk gevarieerde heksen.

Door allerlei contractuele eigendomsrechten mocht Raimi geen gebruik maken van elementen uit de oorspronkelijke Wizard of Oz. Dus dit keer geen rode muiltjes, geen Dorothy, geen blikken man, vogelverschrikker of bange leeuw en geen somewhere over the rainbow. Zelfs de wrat op de kin van de boze heks moest weg en haar groene kleur is juridisch verantwoord nét iets anders dan in de oorspronkelijke versie.

Oz-hand-1024x576

Wel zijn er volop verwijzingen en is de sfeer vergelijkbaar. Daar zal het verhaal van Frank L. Baum debet aan zijn en het talent van Raimi en zijn crew. Allemaal de moeite waard dus. Maar dan!

Dan is er toch het verhaal. En dat loopt gewoon niet. Of loopt niet: het raakt me niet. Als ik tegenwoordig naar de oorspronkelijke wizard kijk, ben ik nog steeds een kind van 8 en verdwijnt elke vorm van kritiek of analyse onmiddellijk. Bij Raimi’s film blijf ik als volwassene kijken en slaat de criticus te vaak toe.

De verhaallijn is simpel, barst van de cliché’s en wíl maar niet onder de huid kruipen. Alle acteurs schmieren en lijken vaak te denken dat ze in een soap spelen. De slotconfrontatie is teleurstellend. Nergens valt een diepere laag te bespeuren. Geen vlam wil in de pan.

James-Franco-Oz_the_great_and_powerful

Misschien ben ik te oud. De oorspronkelijke wizard was ook niet echt een filosofisch meesterwerk of een realistisch geacteerd levensdrama. Wat verwacht ik dan? Tarkovski in Oz? Pfff.

Maar toch blijft de teleurstelling. 2013 is niet 1939. De tijden zijn veranderd en ik ook. Ik zal nooit meer een film zien zoals ik “The wizard of Oz” ooit zag. Niet meer met die ogen. Niet meer met dat onbegrensde vermogen tot acceptatie en bewondering. Jammer, maar het is niet anders.